Tiêu chuẩn chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn trong nhà xưởng

Trong nhà xưởng, hệ thống chiếu sáng không chỉ phục vụ hoạt động sản xuất mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an toàn cho người lao động khi xảy ra sự cố. Khi nguồn điện chiếu sáng thông thường bị gián đoạn do mất điện, cháy hoặc các tình huống khẩn cấp khác, chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn giúp duy trì khả năng quan sát, nhận biết lối đi và xác định hướng thoát ra khỏi khu vực nguy hiểm.

Đặc biệt với các nhà máy, kho hàng, khu sản xuất có diện tích lớn và mật độ người lao động cao, việc thiết kế và lắp đặt hệ thống đèn chiếu sáng sự cố, đèn exit và biển chỉ dẫn thoát nạn cần được thực hiện theo đúng yêu cầu kỹ thuật.

Vậy tiêu chuẩn chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn trong nhà xưởng hiện nay được quy định như thế nào? Những vị trí nào cần bố trí đèn sự cố? Đèn exit cần đáp ứng yêu cầu gì? Doanh nghiệp cần lưu ý gì khi lựa chọn thiết bị?

Hãy cùng FSI Việt Nam – Hóa chất & Thiết bị điện tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn là gì?

Chiếu sáng sự cố là gì?

Chiếu sáng sự cố là hệ thống chiếu sáng được thiết kế để tiếp tục cung cấp ánh sáng khi hệ thống chiếu sáng thông thường không hoạt động.

Trong nhà xưởng, hệ thống này giúp người lao động có thể:

Nhìn rõ đường đi khi mất điện.
Nhận biết chướng ngại vật.
Di chuyển an toàn trên hành lang và cầu thang.
Tiếp cận các lối ra thoát nạn.
Nhận biết vị trí các phương tiện phòng cháy chữa cháy.
Thực hiện các thao tác cần thiết trong tình huống khẩn cấp.

Chỉ dẫn thoát nạn là gì?

Nếu chiếu sáng sự cố giúp nhìn thấy đường đi, thì hệ thống chỉ dẫn thoát nạn giúp người trong công trình xác định hướng đi đúng để thoát ra khu vực an toàn.

Các phương tiện chỉ dẫn có thể bao gồm:

Đèn Exit.
Biển báo chỉ dẫn lối thoát.
Mũi tên chỉ hướng.
Sơ đồ chỉ dẫn thoát nạn.
Các biển báo an toàn liên quan.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13456:2022 quy định về phương tiện chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn, áp dụng cho gian phòng, nhà và công trình trong các giai đoạn xây dựng mới, cải tạo, sửa chữa hoặc thay đổi công năng.

Tiêu chuẩn chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn trong nhà xưởng

Khi triển khai hệ thống chiếu sáng sự cố cho nhà xưởng, một trong những tiêu chuẩn quan trọng cần tham khảo là:

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13456:2022 – Phòng cháy chữa cháy – Phương tiện chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn – Yêu cầu thiết kế, lắp đặt.

Tiêu chuẩn này được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố theo Quyết định số 234/QĐ-BKHCN ngày 01/03/2022. Theo thông tin từ Cổng thông tin điện tử Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, TCVN 13456:2022 được ban hành nhằm tạo cơ sở cho cơ quan quản lý, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn thiết kế trong việc thiết kế, lắp đặt hệ thống chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn.

Bên cạnh Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13456:2022, việc thiết kế hệ thống an toàn cháy cho nhà xưởng cần được xem xét đồng bộ với các quy chuẩn, tiêu chuẩn và hồ sơ thiết kế áp dụng cho từng loại công trình.

Lưu ý: Không nên hiểu một tiêu chuẩn riêng lẻ là toàn bộ yêu cầu pháp lý cho hệ thống PCCC của nhà xưởng. Việc áp dụng thực tế cần căn cứ vào loại công trình, quy mô, công năng, thiết kế được phê duyệt và các quy định hiện hành.

Vì sao nhà xưởng cần hệ thống chiếu sáng sự cố?

Nhà xưởng thường có diện tích lớn và được chia thành nhiều khu vực chức năng như:

Khu vực sản xuất.
Kho nguyên vật liệu.
Kho thành phẩm.
Khu vực đóng gói.
Hành lang.
Cầu thang.
Phòng kỹ thuật.
Phòng điện.
Khu vực máy móc.
Khu vực phụ trợ.

Trong điều kiện bình thường, hệ thống chiếu sáng chính giúp người lao động di chuyển và làm việc. Tuy nhiên, khi nguồn điện bị mất, những khu vực này có thể trở nên thiếu sáng hoặc tối hoàn toàn.

Đối với một nhà xưởng đông người, mất ánh sáng đột ngột có thể dẫn đến:

Khó xác định hướng thoát.
Va chạm với thiết bị.
Trượt hoặc vấp ngã.
Di chuyển sai hướng.
Khó tiếp cận phương tiện PCCC.
Tăng nguy cơ hoảng loạn.

Do đó, chiếu sáng sự cố là một phần quan trọng trong hệ thống an toàn của nhà xưởng, không nên được xem đơn thuần là một thiết bị chiếu sáng thông thường.

Những vị trí nào trong nhà xưởng cần bố trí đèn chiếu sáng sự cố?

Theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13456:2022, phương tiện chiếu sáng sự cố được bố trí tại các vị trí cần thiết để bảo đảm khả năng quan sát và hỗ trợ thoát nạn.

Đối với nhà xưởng, cần đặc biệt quan tâm đến các khu vực sau:

Đường thoát nạn

Đây là khu vực quan trọng nhất. Hệ thống chiếu sáng phải giúp người bên trong có thể nhận biết đường đi và di chuyển an toàn khi hệ thống chiếu sáng thông thường gặp sự cố.

Cầu thang bộ thoát nạn

Cầu thang có sự thay đổi cao độ nên cần được chiếu sáng để hạn chế nguy cơ vấp ngã trong quá trình thoát nạn.

Vị trí chuyển hướng

Tại các điểm rẽ, giao nhau hoặc thay đổi hướng di chuyển, người thoát nạn có thể dễ mất phương hướng nếu không có đủ ánh sáng và chỉ dẫn.

Cửa và lối ra thoát nạn

Các cửa thoát nạn cần được nhận biết rõ ràng để người bên trong có thể nhanh chóng xác định lối ra.

Khu vực có thiết bị phòng cháy chữa cháy

Các vị trí bố trí phương tiện PCCC cũng cần được chiếu sáng phù hợp để người sử dụng có thể nhận biết và tiếp cận khi cần thiết.

Khu vực kỹ thuật

Các phòng kỹ thuật, phòng máy hoặc những khu vực có vai trò quan trọng đối với vận hành công trình cũng cần được xem xét trong phương án chiếu sáng sự cố.

Việc bố trí cụ thể phải căn cứ vào mặt bằng, công năng và phương án thiết kế của từng nhà xưởng.

Yêu cầu về độ rọi của chiếu sáng sự cố

Một trong những yếu tố quan trọng khi thiết kế chiếu sáng sự cố nhà xưởng là độ rọi.

Độ rọi được tính bằng đơn vị lux (lx) và thể hiện mức độ ánh sáng tại một bề mặt.

Theo TCVN 13456:2022, đối với đường thoát nạn có chiều rộng đến 2 m. Độ rọi trung bình theo phương ngang trên mặt sàn dọc theo đường tâm của đường thoát nạn phải đạt tối thiểu 1 lux. Tiêu chuẩn cũng quy định yêu cầu đối với dải giữa của đường thoát nạn.

Đối với chiếu sáng khoảng trống trong gian phòng, độ rọi trung bình không được thấp hơn mức quy định tại tiêu chuẩn áp dụng.

Điều này cho thấy việc lựa chọn đèn không thể chỉ dựa trên thông số công suất.

Ví dụ, hai loại đèn cùng công suất nhưng có: quang thông khác nhau, góc chiếu khác nhau, phân bố ánh sáng khác nhau, chiều cao lắp đặt khác nhau. Thì hiệu quả chiếu sáng trên cùng một khu vực cũng có thể khác nhau.

Vì vậy, thiết kế vị trí và khoảng cách giữa các đèn quan trọng không kém việc lựa chọn công suất đèn.

Hạn chế chói khi bố trí đèn sự cố

Một hệ thống chiếu sáng sự cố không chỉ cần đủ sáng mà còn phải hạn chế hiện tượng gây chói.

Trong tình huống khẩn cấp, người lao động có thể đang di chuyển nhanh hoặc trong trạng thái căng thẳng. Nếu nguồn sáng gây chói mạnh, khả năng quan sát và định hướng có thể bị ảnh hưởng.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13456:2022 có yêu cầu liên quan đến việc kiểm soát độ chói của phương tiện. Chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn nhằm tránh gây ảnh hưởng đến người đang thoát nạn.

Do đó, khi bố trí đèn, cần xem xét:

Chiều cao lắp đặt.
Hướng chiếu sáng.
Góc nhìn của người di chuyển.
Vị trí của các thiết bị khác.
Đặc điểm của không gian.
Khả năng gây chói trực tiếp.

Đèn Exit và chỉ dẫn thoát nạn trong nhà xưởng

Bên cạnh đèn chiếu sáng sự cố, đèn Exit là thiết bị quan trọng giúp người trong nhà xưởng xác định vị trí lối ra. Đèn Exit cần được bố trí sao cho người sử dụng có thể nhận biết chỉ dẫn từ các vị trí phù hợp trên tuyến thoát nạn.

Một hệ thống chỉ dẫn thoát nạn hiệu quả cần bảo đảm:

Dễ nhìn: Ký hiệu, chữ và mũi tên phải dễ nhận biết trong điều kiện sử dụng thực tế.

Dễ hiểu: Thông tin chỉ dẫn cần trực quan, hạn chế khả năng người sử dụng hiểu sai hướng di chuyển.

Được bố trí đúng vị trí: Không nên chỉ lắp một đèn Exit tại cửa cuối cùng. Mà bỏ qua các điểm rẽ hoặc đoạn tuyến thoát nạn cần chỉ hướng.

Có khả năng hoạt động khi mất điện: Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với hệ thống chỉ dẫn thoát nạn.

Đèn sự cố cần hoạt động như thế nào khi mất điện?

Mục đích của hệ thống chiếu sáng sự cố là duy trì khả năng chiếu sáng khi nguồn điện thông thường bị gián đoạn. Vì vậy, thiết bị cần có nguồn điện dự phòng hoặc được kết nối với hệ thống nguồn phù hợp theo phương án thiết kế. Tùy loại hệ thống, nguồn dự phòng có thể được thiết kế dưới dạng:

Pin tích hợp trong đèn.
Bộ lưu điện.
Nguồn điện dự phòng.
Hệ thống cấp điện an toàn riêng.

Đối với các công trình lớn, phương án cấp điện cho hệ thống an toàn cần được tính toán đồng bộ với thiết kế điện và PCCC.

Điểm quan trọng là không nên chỉ kiểm tra đèn có sáng hay không. Mà cần kiểm tra cả khả năng chuyển sang chế độ sự cố và thời gian duy trì hoạt động theo yêu cầu thiết kế.

Thời gian duy trì của đèn chiếu sáng sự cố

Thời gian hoạt động khi mất điện là một trong những thông số cần quan tâm khi lựa chọn đèn sự cố cho nhà xưởng.

Thời gian duy trì thực tế phụ thuộc vào:

Dung lượng pin.
Công suất đèn.
Chế độ hoạt động.
Tuổi thọ pin.
Nhiệt độ môi trường.
Điều kiện vận hành.
Thiết kế hệ thống nguồn.

Do đó, doanh nghiệp không nên chỉ nhìn vào thông số “thời gian sáng” được quảng cáo mà cần kiểm tra thiết bị có đáp ứng yêu cầu của tiêu chuẩn và hồ sơ thiết kế áp dụng cho công trình hay không.

Đồng thời, cần có kế hoạch kiểm tra định kỳ để phát hiện tình trạng pin suy giảm sau thời gian sử dụng.

Phân biệt đèn chiếu sáng sự cố và đèn Exit

Hai loại thiết bị này thường bị nhầm lẫn nhưng có chức năng khác nhau.

Tiêu chí	Đèn chiếu sáng sự cố	Đèn Exit
Mục đích chính	Cung cấp ánh sáng khi mất điện	Chỉ dẫn hướng/lối thoát
Chức năng	Giúp nhìn rõ khu vực	Giúp nhận biết đường thoát
Vị trí	Đường thoát nạn, cầu thang, khu vực cần thiết…	Cửa thoát, tuyến thoát nạn, vị trí cần chỉ dẫn
Nội dung hiển thị	Chủ yếu cung cấp ánh sáng	Ký hiệu, chữ hoặc mũi tên chỉ dẫn
Nguồn dự phòng	Có	Có
Vai trò	Hỗ trợ di chuyển an toàn	Hỗ trợ định hướng thoát nạn

Trong một nhà xưởng, hai hệ thống nên được thiết kế đồng bộ để vừa bảo đảm khả năng quan sát vừa giúp người lao động xác định đúng hướng thoát.

5 tiêu chí lựa chọn đèn sự cố cho nhà xưởng

Khi lựa chọn thiết bị, doanh nghiệp nên đánh giá ít nhất 5 yếu tố.

Khả năng đáp ứng tiêu chuẩn

Kiểm tra tài liệu kỹ thuật, chứng nhận và khả năng đáp ứng các yêu cầu của hệ thống thiết kế.

Khả năng chiếu sáng

Không chỉ quan tâm công suất mà cần xem xét:

Quang thông.
Phân bố ánh sáng.
Góc chiếu.
Độ rọi tại khu vực cần chiếu sáng.

Thời gian lưu điện

Thiết bị cần đáp ứng thời gian hoạt động dự phòng theo yêu cầu của công trình.

Độ bền

Đối với nhà xưởng, cần xem xét điều kiện môi trường như:

Bụi.
Nhiệt độ.
Độ ẩm.
Rung động.
Hóa chất.

Khả năng bảo trì

Đèn sự cố cần được kiểm tra định kỳ. Vì vậy, nên lựa chọn sản phẩm dễ kiểm tra trạng thái và thuận tiện thay thế khi cần.

Những sai lầm thường gặp khi lắp đặt đèn sự cố trong nhà xưởng

Chỉ quan tâm đến số lượng đèn

Nhiều đèn không đồng nghĩa với hệ thống đạt yêu cầu nếu vị trí và khoảng cách lắp đặt không phù hợp.

Chỉ chọn đèn theo công suất

Thông số W không phản ánh đầy đủ hiệu quả chiếu sáng.

Chỉ bố trí đèn Exit tại cửa

Người lao động có thể không biết hướng đi trước khi tiếp cận cửa thoát.

Không kiểm tra pin định kỳ

Pin suy giảm có thể khiến đèn không đạt thời gian hoạt động dự phòng khi xảy ra sự cố.

Không đánh giá môi trường lắp đặt

Thiết bị sử dụng trong nhà xưởng có bụi, nhiệt độ cao hoặc độ ẩm lớn cần được lựa chọn phù hợp với điều kiện thực tế.

Không cập nhật thay đổi mặt bằng

Khi nhà xưởng thay đổi dây chuyền, vách ngăn, máy móc hoặc công năng, tuyến thoát nạn cũng có thể thay đổi. Khi đó, hệ thống chiếu sáng và chỉ dẫn cần được rà soát lại.

Nhà xưởng hiện đại cần quản lý hệ thống chiếu sáng như thế nào?

Với các nhà máy và khu công nghiệp có quy mô lớn, số lượng đèn có thể lên tới hàng trăm hoặc hàng nghìn thiết bị.

Khi đó, việc kiểm tra hoàn toàn bằng phương pháp thủ công sẽ tốn nhiều thời gian và dễ bỏ sót thiết bị.

Xu hướng hiện nay là xây dựng hệ thống quản lý tập trung, trong đó doanh nghiệp có thể:

Quản lý danh sách thiết bị.
Theo dõi vị trí lắp đặt.
Ghi nhận lịch bảo trì.
Theo dõi tình trạng thiết bị.
Phát hiện thiết bị cần kiểm tra.
Quản lý lịch sử sửa chữa.
Số hóa dữ liệu thiết bị.

Đối với hệ thống chiếu sáng quy mô lớn, quản lý tập trung giúp doanh nghiệp chuyển từ bảo trì bị động sang bảo trì chủ động, qua đó nâng cao độ sẵn sàng của hệ thống.

FSI Việt Nam – Cung cấp thiết bị điện và giải pháp chiếu sáng cho doanh nghiệp

Đầu tư hệ thống chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn không nên chỉ dừng lại ở việc mua đèn.

Một phương án phù hợp cần bắt đầu từ:

Đặc điểm công trình → mặt bằng → tuyến thoát nạn → yêu cầu kỹ thuật → tiêu chuẩn áp dụng → lựa chọn thiết bị → bố trí lắp đặt → kiểm tra và bảo trì.

Với định hướng Hóa chất & Thiết bị điện, FSI Việt Nam cung cấp các sản phẩm thiết bị điện và giải pháp chiếu sáng phục vụ nhà xưởng, nhà máy, kho vận và nhiều loại công trình.

Đối với các dự án có yêu cầu cụ thể, doanh nghiệp nên cung cấp thông tin về mặt bằng, công năng, vị trí lắp đặt và yêu cầu kỹ thuật để được tư vấn thiết bị phù hợp thay vì lựa chọn đèn chỉ dựa trên công suất hoặc giá thành.

Kết luận

Tiêu chuẩn chiếu sáng sự cố và chỉ dẫn thoát nạn trong nhà xưởng là nội dung doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm khi thiết kế hệ thống an toàn cho công trình.

Trong đó, TCVN 13456:2022 là tiêu chuẩn quan trọng quy định các yêu cầu về thiết kế và lắp đặt phương tiện chiếu sáng sự cố, chỉ dẫn thoát nạn. Tiêu chuẩn được ban hành nhằm tạo cơ sở kỹ thuật cho việc triển khai hệ thống tại các gian phòng, nhà và công trình.

Một hệ thống hiệu quả cần được tính toán đồng bộ về độ rọi, vị trí lắp đặt, khả năng chỉ dẫn, nguồn điện dự phòng, thời gian duy trì, khả năng hạn chế chói và công tác kiểm tra bảo trì.

Đối với nhà xưởng hiện đại, việc lựa chọn đúng đèn chiếu sáng sự cố và đèn exit không chỉ góp phần đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Mà còn nâng cao mức độ an toàn cho người lao động và khả năng sẵn sàng của công trình.

FSI Việt Nam – Nhà cung cấp Hóa chất & Thiết bị điện công nghiệp đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc lựa chọn thiết bị điện và giải pháp chiếu sáng phù hợp cho nhà xưởng, nhà máy, kho vận và các công trình công nghiệp.

Liên hệ FSI Việt Nam để được tư vấn:

FSI VIỆT NAM – NHÀ CUNG CẤP HÓA CHẤT & THIẾT BỊ ĐIỆN CÔNG NGHIỆP

Trụ sở chính: Số 226 Võ Chí Công, Phường Tây Hồ, TP. Hà Nội